Luật phá sản sửa đổi 2026: Quốc hội thông qua Luật Phục hồi, phá sản, mở đường cho thủ tục phá sản rút gọn

Sáng ngày 11/12/2025, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã biểu quyết thông qua Luật Phục hồi, phá sản (thường được gọi ngắn là “Luật phá sản sửa đổi 2026” vì có hiệu lực từ 01/3/2026). Luật gồm 8 chương, 88 điều, đặt trọng tâm vào phục hồi doanh nghiệp, tháo gỡ “điểm nghẽn” chi phí phá sản và hoàn thiện cơ chế phá sản rút gọn đối với các doanh nghiệp không còn tài sản.

Tỷ lệ tán thành cao, chính thức có “Luật Phục hồi, phá sản”

Kết quả biểu quyết điện tử cho thấy, có 425/436 đại biểu Quốc hội có mặt tán thành, chiếm 89,85% tổng số đại biểu. Như vậy, Luật Phục hồi, phá sản đã được Quốc hội thông qua với đa số rất cao.

Trước khi biểu quyết, Quốc hội nghe Báo cáo tiếp thu, chỉnh lý và giải trình dự án luật. Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất đổi tên từ “Luật Phá sản” sang “Luật Phục hồi, phá sản” để phản ánh đúng tinh thần cải cách: phá sản không chỉ là “đóng cửa doanh nghiệp”, mà ưu tiên trước hết là cứu doanh nghiệp còn khả năng phục hồi, hài hòa lợi ích của Nhà nước, chủ nợ và người lao động.

Để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật khi thay đổi tên luật, dự thảo đã bổ sung điều khoản về sửa đổi, viện dẫn các văn bản có liên quan mà không cần liệt kê riêng từng văn bản.

Những điểm mới cốt lõi của Luật phá sản sửa đổi 2026

1. Thay đổi tư duy: “phục hồi trước – phá sản sau”

Theo Luật mới, nguyên tắc xuyên suốt là ưu tiên phục hồi hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, hợp tác xã; chỉ khi không thể phục hồi mới chuyển sang phá sản. Luật quy định rõ:

Trình tự, thủ tục phục hồi được coi là một chế định riêng biệt, có lộ trình, cơ chế và công cụ hỗ trợ cụ thể.
Nhà nước có chính sách hỗ trợ về thuế, phí, tín dụng, lãi suất, đất đai, công nghệ, chuyển đổi số… cho các doanh nghiệp gặp khó khăn nhưng có phương án phục hồi khả thi.

Nhiều ý kiến đại biểu Quốc hội đã đề nghị coi phục hồi là một bước tiền đề, thậm chí là giai đoạn bắt buộc trong thủ tục phá sản, nhằm tránh tình trạng doanh nghiệp “vẫn có thể cứu” nhưng bị kéo ngay vào quy trình thanh lý tài sản.

2. Cơ chế ngân sách nhà nước tạm ứng chi phí phá sản – gỡ “nút thắt” lớn nhất

Một trong những vướng mắc lớn nhất của Luật Phá sản 2014 là: luật cho phép miễn tạm ứng chi phí phá sản đối với trường hợp người lao động, công đoàn hoặc doanh nghiệp không còn tài sản nộp đơn, nhưng lại không quy định rõ nguồn kinh phí để tạm ứng chi phí phá sản. Hệ quả là nhiều vụ việc “treo” nhiều năm vì… không có tiền chi trả chi phí phá sản.

Luật Phục hồi, phá sản đã xử lý dứt điểm điểm nghẽn này:

Khoản 3 Điều 20 quy định: tiền tạm ứng chi phí phá sản sẽ do ngân sách nhà nước bảo đảm đối với các trường hợp:
- Người lao động, công đoàn nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản;
- Cơ quan quản lý thuế, cơ quan bảo hiểm xã hội nộp đơn;
- Doanh nghiệp, hợp tác xã không còn tài sản, hoặc còn tài sản nhưng không thanh lý, thu hồi được, hoặc còn tài sản nhưng không đủ để nộp tạm ứng chi phí phá sản, thanh toán chi phí phá sản.
Khi bán được tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã, khoản tạm ứng chi phí này sẽ được hoàn trả ngân sách nhà nước.

Song song, Luật cũng nhấn mạnh nguyên tắc: nếu người nộp đơn phục hồi, phá sản không trung thực, lợi dụng thủ tục để xâm phạm quyền, lợi ích của tổ chức, cá nhân khác thì phải chịu chi phí phục hồi, phá sản.

3. Rõ hơn vai trò của cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội và Viện kiểm sát

Luật mới xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý thuế:

Cơ quan thuế “phải” nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản đối với doanh nghiệp, hợp tác xã theo quy định của Luật Quản lý thuế, nhằm tăng kỷ luật thị trường, tránh tình trạng doanh nghiệp dây dưa nợ thuế kéo dài mà không bị xử lý đến nơi đến chốn.

Cơ quan bảo hiểm xã hội được quyền nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản khi doanh nghiệp trốn, chậm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế mà sau nhiều lần đôn đốc (03 năm liên tiếp) vẫn không khắc phục.

Về Viện kiểm sát nhân dân, trong quá trình thảo luận, có nhiều ý kiến khác nhau xoay quanh việc giữ quyền kháng nghị hay chuyển thành quyền kiến nghị đối với các quyết định về phục hồi, phá sản. Quan điểm chung là vừa phải bảo đảm quyền kiểm sát của Viện kiểm sát, vừa bảo đảm vụ việc phá sản được giải quyết nhanh, tiết kiệm chi phí, phù hợp chủ trương phát triển kinh tế tư nhân.

4. Thủ tục phá sản rút gọn – “lối thoát thủ tục” cho doanh nghiệp nhỏ, không còn tài sản

Luật Phục hồi, phá sản dành một phần quan trọng cho thủ tục phá sản rút gọn – nội dung mà giới kinh doanh, luật sư và quản tài viên đặc biệt quan tâm.

Theo thông tin từ Kỳ họp, thủ tục phá sản rút gọn sẽ áp dụng đối với:

Doanh nghiệp, hợp tác xã có từ 20 chủ nợ không có bảo đảm trở xuống;
Tổng các khoản nợ gốc phải thanh toán từ 10 tỷ đồng trở xuống;
Doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ;
Trường hợp không có tài sản, hoặc còn tài sản nhưng không thanh lý, thu hồi được, hoặc còn tài sản nhưng không đủ để nộp lệ phí phá sản, tạm ứng chi phí phá sản, thanh toán chi phí phá sản.

Đây chính là nhóm đối tượng lâu nay rơi vào tình trạng “doanh nghiệp chết mà không chôn được”: không hoạt động, không còn tài sản, nhưng chủ nợ, người lao động, cơ quan nhà nước đều khó mở thủ tục vì… không biết lấy đâu ra tiền chi phí phá sản.

Với cơ chế ngân sách tạm ứng chi phí, kết hợp thủ tục rút gọn, kỳ vọng các vụ việc tồn đọng kéo dài sẽ được xử lý nhanh hơn, giảm đáng kể tình trạng doanh nghiệp “treo” trên hệ thống nhưng thực tế đã chấm dứt hoạt động.

5. Điều khoản chuyển tiếp: vụ việc đang giải quyết được áp dụng luật mới

Luật cũng quy định, các vụ việc phá sản đã được Tòa án thụ lý trước ngày Luật có hiệu lực mà chưa giải quyết, thì được áp dụng quy định của Luật Phục hồi, phá sản. Mục tiêu là thực hiện đúng tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, đồng thời tháo gỡ điểm nghẽn xử lý các vụ việc phá sản tồn đọng.

Tác động dự kiến tới doanh nghiệp, chủ nợ và người lao động

Ở góc nhìn thực tiễn, có thể thấy một số tác động lớn của “Luật phá sản sửa đổi 2026”:

Đối với doanh nghiệp đang khó khăn
- Doanh nghiệp có thêm một “kênh hợp pháp” để tái cơ cấu, phục hồi thay vì chỉ nghĩ đến giải thể hoặc phá sản.
- Tinh thần “ưu tiên phục hồi” cùng các chính sách hỗ trợ về thuế, tín dụng, lãi suất, đất đai… mở ra cơ hội thật sự cho những doanh nghiệp còn mô hình kinh doanh khả thi nhưng đang mắc kẹt về dòng tiền.
Đối với chủ nợ và người lao động
- Chủ nợ, nhất là người lao động và các chủ nợ nhỏ lẻ, có công cụ pháp lý rõ ràng, khả thi hơn để bảo vệ quyền lợi, không bị “giam” trong những doanh nghiệp đã thực chất tê liệt hoạt động.
- Cơ chế NSNN tạm ứng chi phí giúp các chủ thể yếu thế (người lao động, công đoàn) có thể nộp đơn mà không bị rào cản tài chính.
Đối với môi trường kinh doanh
- Việc buộc cơ quan thuế, cơ quan bảo hiểm xã hội chủ động nộp đơn phá sản trong những trường hợp cần thiết sẽ góp phần làm lành mạnh hóa thị trường, giảm tình trạng doanh nghiệp nợ chây ì, lợi dụng kẽ hở để kéo dài tồn tại.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước khi Luật có hiệu lực ngày 01/3/2026?

Từ nay đến thời điểm Luật Phục hồi, phá sản có hiệu lực (01/3/2026), các doanh nghiệp và chủ thể liên quan nên chủ động chuẩn bị:

Rà soát toàn bộ cấu trúc nợ và dòng tiền
- Lập danh mục chi tiết các khoản nợ (ngân hàng, thuế, bảo hiểm xã hội, nhà cung cấp, người lao động…).
- Đánh giá khả năng thanh toán trong 6–12 tháng tới để xem xét nguy cơ mất khả năng thanh toán theo tiêu chí của luật.
Xây dựng phương án phục hồi sớm
- Doanh nghiệp đang khó khăn nên tiếp cận tư vấn chuyên môn (luật sư, quản tài viên, chuyên gia tái cấu trúc) để xây dựng sớm một “plan B” – phương án phục hồi hoặc phương án phá sản trật tự, thay vì chờ đến khi mất toàn bộ khả năng kiểm soát.
Chủ nợ và người lao động củng cố hồ sơ, chứng cứ
- Thu thập đầy đủ hợp đồng, chứng từ công nợ, bảng lương, chứng cứ về việc chậm/trốn đóng bảo hiểm xã hội…
- Chuẩn bị tinh thần sử dụng thủ tục phục hồi, phá sản như một công cụ pháp lý bình thường, không còn “kỵ húy” như trước.
Nâng cao vai trò của quản tài viên và doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản
- Luật mới mở rộng “đất dụng võ” cho đội ngũ quản tài viên và doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản. Đây là lực lượng phải nắm vững quy định mới, xây dựng quy trình nghiệp vụ, ứng dụng công nghệ (quản lý hồ sơ, đấu giá, công khai minh bạch) để xử lý nhanh, gọn các vụ việc, đặc biệt là thủ tục phá sản rút gọn.